Hinn heimskunni umhverfisverndarsinni og hugmyndafræðingur um grasrót og sjálfbærni, Paul Hawken, kom til landsins í fyrra í boði Bjarkar Guðmundsdóttur og hélt opinn fyrirlestur í bókasal Þjóðmenningarhússins og talaði til Íslendinga á erfiðum tímum. Hann hafði þá sett sig inn í stöðu okkar og miðlaði af reynslu sinni og gaf góð ráð. Ég fékk leyfi til að afskrá upptöku af fyrirlestrinum og endursegja aðalatriðin og undirstrika. Paul Hawken hefur tekið virkan þátt í að undirbúa þjóðfund Íslendinga sem verður haldinn 14. nóvember 2009 en hann talaði einmitt fyrir slíkum fundi í þessum fyrirlestri. Oddný Eir.
Fyrirlestur Paul Hawken í bókasal Þjóðmenningahússins 13. desember, 2008.
Þið virðist vera sú þjóð í heiminum einmitt núna í miðri kreppunni sem hefur mesta möguleikana, sagði Hawken og bætti við að það væri að stórum hluta vegna orkunnar okkar. Og sagðist ekki segja þetta ekki af því hann væri hérna í góðu skapi í fallegu veðri, heldur vegna þess að hann hafi verið að skoða skýrslur og bera saman möguleika þjóðanna í þessum örlagatímum…
Í hvaða formi ætlið þið að flytja út orkuna? Áli, bjórdósum? Er það framtíðarsýn ykkar? Er það arfleifð ykkar spurði Hawken, og hvort við vildum á þann veg sýna komandi kynslóðum fordæmi og virðingu. Hann vildi gefa okkur þau ráð að rannsaka alla möguleikana, á alla vegu, í litlum hópum, í virku borgarasamfélagslegu skipulagi, í háskólum, í vísindastofnunum, í stjórnmálum í viðskiptum. Rannsaka alla aðra möguleika sem við höfum.
Hvað vantar hérna á Íslandi? Þið hafið allt, sagði Hawken. En hvað gæti manni sýnst vanta hér komandi að utan, spurði hann og svaraði því til að sér virtist sem ábótavant væri skilningi á mikilvægi ferlisins: Að gefa sér tíma til að safna saman reynslusögum og upplýsingum, staðreyndum og niðurstöðum rannsókna, skoðunum og hugmyndum; að sjá ákvarðanatöku sem frjósamt ferli í átt að landinu sem við viljum búa í, heiminum sem við viljið búa í.
Við verðum að horfa til ferla sem framleiða ekki fátækt, heldur farsæld, og sem eru raunveruleg nýsköpun í sjálfu sér. Farvegur sköpunarkrafts, frumherjahugsunar, nýrra viðskiptaleiða… Að það grói! Ekki í skilningnum gamla að græða, græða, græða, heldur að viðhalda ferlum sem viðhalda lífinu, græða lífið, græða sárin sem eru núna opin, og reyna að verðja réttlát og sjálfbær, vinsamleg, örlát, hlý og þess verð að börn okkar séu stolt af okkur!
-
Björk Guðmundsdóttir bauð hann velkominn og þá kumpána báða, John Picard og Paul Hawken, og sagði að þeir væru heimsmeistarar í “grænku”. Salurinn var þéttsetinn af fólki og í lok fyrirlesturs voru miklar og áhugaverðar samræður.
Hawken sagðist ekki ætla að stinga upp á neinum tilbúnum skyndilausnum fyrir Ísland, þótt það væri vissulega aðkallandi. Hann vildi hins vegar deila með okkur nokkrum hugmyndum varðandi erfiða stöðu Íslands og mögulegar lausnir á vandanum.
Eftir því sem hann kannaði málið betur, með lestri á ýmiskonar fróðleik um land og þjóð og stöðu mála, þá sæi hann að allt sem þjóðin þarfnast sé til staðar í landinu og að við þörfnumst einskis að utan; Að við höfum auðlindirnar, svörin, mannauðinn og tækniþekkinguna, allt sem við þörfnumst til að umbylta íslensku efnahagslífi. Kannski er vandinn sá að stjórnendur nýta sér ekki þessa þekkingu sem býr með þjóðinni, allavega sé einhversstaðar vöntun á upplýsingaflæði, því það sé auðséð að hvergi í heiminum séu jafn útúr flæðandi uppsprettur orku og þekkingar. Og hvergi á sínum ferðum um heiminn hefur hann séð þjóð jafn tilbúna til að takast á við 21. öldina. Svo miklu færari séum við um það heldur en til dæmis hans landar, Bandaríkjamenn, þótt þeir verði mjög framarlega núna með nýjum leiðtoga.
Vandinn er hins vegar sá, sagði Hawken, að þegar eitthvað svona hrikalegt gerist eins og kreppan okkar, þá höfum við tilhneigingu til að einblína á vandann og horfa í gegnum hann til framtíðarinnar; varpa upp mynd af framtíðinni út frá forsendum vandans. En hann sagðist einmitt vilja vara við því að slíkt sé gert. Vegna þess að efnahagsvandinn er bundinn hringrás og að það sé dauðadæmt að áætla um framtíðina út frá lögmálum slíkrar hringrásar, það sé sjálfhelda, vítahringur. Öllu heldur verði að huga að lengri tíma ferlum sem hafi virk áhrif á þetta hér land og jafnframt öll önnur lönd í heiminum. Og þau ferli, sú virkni gerði Hawken að aðalefni fyrirlesturs síns, nefnilega orkan. Orkumálin yrðu lykilmál þessarar aldar og án þess að skilja lögmál orkunnar kæmumst við fljótt í þrot. Og til skýringar á orkumálum vildi hann gera greinarmun á þremur tegundum orkunýtingar; Langvinnri, hægri og hraðri orkunýtingu (long, slow and fast). Hann taldi að sú skipting væri frekar til skýringar en hefðbundinn greinarmunur á endurnýjanlegri og óendunlýjanlegri orku.
(more…)
Í umræðu um nýja orkustefnu og almannaeign á orkuauðlindum gætir oft þess misskilnings að þeir sem eru á móti einkavæðingu á nýtingu orkuauðlinda á Íslandi séu sjálfkrafa hlynntir sovéski ríkisvæðingu og stýringu á orkuauðlindunum. Í þessari grein minnir Oddný Eir Ævarsdóttir á að við erum ekki lengur í kalda stríðinu og að þessi uppsetning er falskur valkostur: Við getum vel ímyndað okkur opinberan rekstur þar sem hagsmuna almennings er í alvörunni gætt og þar sem almenningur hefur eitthvað um orkustefnuna að segja. Nýir möguleikar í orkumálum á Íslandi tengjast lýðræðisumbótum órofa böndum. Hins vegar hefur þrjátíu ára reynsla sýnt okkur að einkavæðing í orkugeira hefur hvergi verið almenningi eða nýsköpun til ábóta.
