Mynd og lýsing á Bjarmasóley og vexti hennar á vef Lystigarðs Akureyrar: Vefur sig upp þræði/net, virkar oft hálfdauðaleg að vori, greinar þunnar og gráar árssprotar, hærðir framan af aldri. Blöðin gagnstæð, heil eða fjöðruð, smáblöðin aflöng-lensulaga, lanagydd, stundum 2-3 sepótt, órleglulega gróflega gistennt, tennur vísa beint út, um 5cm á lengd, gagnstæð, græn til grágræn og hærð í fyrstu en síðar hárlaus. Blómin á fyrraársgreinum, yfirleitt stök allt að 8 cm í þvermál, hanga stök á uppréttum hærðum löngum stilkum, silkihærð að utanverðu og á jöðrum, aldin með langan loðinn stíl og mynda (fjölmörg) saman fallega biðukollu , gulir haustlitir Heimkynni: NV Kína, Mongólía, M Asía

Kristín Þóra Kjartansdóttir sagnfræðingur í AkureyrarAkademíunni birti sinn reglulega pistil um garðrækt og matjurtamenningu í Bændablaðið núna síðast og leyfir okkur að endurbirta það hér til gamans, enda eru orð Kristínar í tíma töluð eins og venjulega og forsjáin meiri en kappið, enda er kappið ekki rétti kosturinn þegar á að byggja upp garð og gera tilraunir. Þá er fyrirhyggja, þolinmæði, auðmýkt og gleði betri kostir.

Kæri lesandi.
Vita Sackville-West skrifaði garðagreinar fyrir breska blaðið Observerí ein fjórtán ár. Vita var rithöfundur og garðræktandi en er ekki síður þekkt sem náin vinkona rithöfundarins Virginiu Woolf. Vita var ekki skólagengin í garðrækt heldur lærði hana af reynslunni. Hún og maður hennar, Harold Nicolson, gerðu garðinn við kastalann í Sissinghurst nálægt Canterbury á Bretlandi, þar sem þau bjuggu. Kastalinn var lengi og er, held ég, enn í opinberri eigu og garðurinn að því er ég best veit opinn almenningi og örugglega verður skoðunar. Ef einhver er á leiðinni til Bretlands…
Einlitir garðar
Eitt af því sem Vita skrifaði um voru einlitir garðar: „Það er mjög skemmtilegt að gera garð sem er í einum lit. Hann þarf ekki að vera aflokaður en ef svo er þá helst með þéttu limgerði, það fer best.
Ef slíkt er ekki til staðar þá er nóg að um sé að ræða hluta af garði eða garðhorn. Já, eða jafnvel bara rönd meðfram garðjaðrinum. Þegar staður fyrir einlitt garðstæði er valinn þá þarf að hafa heildarskipulag
(more…)

Bændamarkaðurinn í Búdapest. Þar er löng hefð fyrir prútti og fjöri

Ungversk paprika bundin saman til sölu

Nú vilja fleiri en nokkurn tíma vera með sinn eigin matjurtagarð og lítur líka út fyrir að íslenskur búvörumarkaður verði að veruleika, en þvílík bylting sem það yrði á Reykvískum veruleika að fá vörur beint frá framleiðanda til kaups! Nú mega súpermarkaðshlussurnar fara að passa sig! Bændablaðið flytur landsmönnum jákvæðustu fréttirnar og þar á meðal þessa, hér er umfjöllun um undirbúning bændamarkaðirins. Kristín Þóra sagði í pistli sínum um svona markaði sem við birtum um daginn að þeir þyrftu helst að vera úti, þá yrðu kaupin að einhverju öðru undir berum himni og menningin blómstraði, en þetta er allavega góð byrjun og má minna á miðbæjarmarkaðshöllina í Búdapest þar sem bændur koma saman á degi hverjum í fallegu glerhýsi og gríðarleg stemmning.

(more…)

Í sambandi við garðarækt og heilun, sjá síðustu færslu, má þá aldeilis minna á fyrirlestur á fimmtudag sem auglýstur er á fróðlegum vef Garðyrkjufélags Íslands: Fimmtudaginn 19. mars 2009 mun Hafsteinn Hafliðason, garðyrkjufræðingur fjalla um heimilisgróðurhúsið, gróðurval og þær græjur sem auðvelda ræktunina í þeim. Farið verður yfir helstu gerðir heimilisgróðurhúsa, uppbyggingu þeirra og fyrirkomulag. Einnig  um flokkun þeirra og notkun; hvað, hvernig og hvers vegna.  Þá verður farið í ýmis tækniatriði sem skipta máli varðandi vökvun, loftun og hitastillingu í heimilisgróðurhúsum. En ekki síst um þá uppsprettu gagns og gamans sem heimilisgróðurhúsin geta verið hverjum garðeiganda og áhugagarðyrkjumanni.

Framtíðarblómið. Blómaskreyting. Garðyrkjuskóli Íslands

Kristín Þóra Kjartansdóttir skrifar sinn reglulega pistil um gróður og garðamenningu í Bændablaðið og nú síðast alveg æsispennandi grein fyrir þjakaðar sálir um garðræktarþerapíu og mikilvægi þess að upplifa samhengi og hringrás.

Kæri lesandi.
Það er almennt viðurkennt að plöntur eru okkur lífsnauðsyn-
legar. Við nærumst á þeim og eru þær nærri óteljandi plönturnar og
plöntuafurðirnar sem við borðum. (more…)

Markaðir í Norður-Frakklandi gætu líkst íslenskum mörkuðum: þar eru á boðstólum rófur og radísur, gulrætur og kartöflur en líka viðkvæmari matvæli. Og líka mjólkurvörur og eplavín. En í Suður-Frakklandi er hins vegar ekki mikið um mjólkurvörur, mest geita- og kindaostur en síðan ólífuolíuafurðir í massavís og kryddjurtir úr garðinum, lækningajurtirnar rósmarín, tímían (blóðberg) og salvía.

Og hér er nýjasta grein Kristínar Þóru Kjartansdóttur í nýjasta Bændablaðinu sem kom út 26. febrúar s.s.  Þar er fjallað um fyrirbærið Bændamarkaður og menninguna í kringum hann, eins og bændamarkaðir geti verið liður í endurnýju atvinnu-menningar okkar. Svo gefur Kristín líka góð ráð um matjurtargarðinn í lok færslu, hvað sé best að gera til að undirbúa hann akkúrat núna: skiptiræktun. Svo ótrúlega gott að einhver sé að fylgjast með tíma rófunnar og grúska inn í menninguna og horfa fram í tímann. Á evrópskum málum er sama sögnin yfir garðrækt og menningu, því má ekki gleyma. Og hugsa sér ef maður gæti farið á markað út um allt land á Íslandi, kannski einu sinni í viku, eins og gert er í stórborgum og smábæjum víðast í Evrópu. Kolaportið stendur nú fyrir sínu, en eins og Kristín bendir á, gerist eitthvað í menningunni þegar kaupin fara fram undir beru lofti.

Kæri lesandi.
Það að rölta með innkaupapokana undir regnhlíf eða heiðum himni áleiðis á bændamarkaðinn er upp-
lifun sem við þekkjum mörg hver eftir búsetu á meginlandi Evrópu. Oft er það í bítið á laugardags-
morgnum, löngu áður en flest fólk sýpur á kaffinu sínu, sem bændurnir og fleira sölufólk stilla upp sölu-
vögnum og -básum á þartil skilgreindu markaðssvæði í hverfinu. Svo streymir fólkið að fram eftir
morgni og gerir innkaup fyrir vikuna, nýtur útiverunnar og spjallar við náungann. Já, það er ekki bara
á góðviðrisdögum sem slíkir markaðir fara fram, heldur einnig þegar hellirignir eða frost er úti og kalt. (more…)

Bændablaðið er að sumu leyti á undan sinni samtíð og í fyrra birtist grein þar eftir Kristínu Þóru Kjartansdóttur sagnfræðing og garðyrkjunema um lífrænt ræktað grænmeti í heimilisgörðum. Ekki er það nú nýtt að rækta sjálfur og heima og rækta sinn garð, jæja nema síður sé, en að fjalla um mikilvægi safnhauga og tengsl þeirra við loftslagsmál heimsins á opinberum vettvangi, það tíðkast í vaxandi mæli í kreppunni og kannski líka með hlýnandi loftslagi.

Lífrænt ræktað grænmeti - tekið af vefnum bondi.is

Lífræn ræktun í heimilisgörðum

Kæru lesendur. (more…)

Gamla góða Rófan, svo stútfull af steinefnum og jarðbindandi krafti. Mynd af vef Landbúnaðarsafnsins. Rófustappa með hvítlauk er mjög góð með lambakjöti

Nú kennir Landbúnaðarháskólinn í samstarfi við Garðyrkjufélag Íslands hvernig megi best rækta matjurtir á svölum.

Fólki gefst nú kostur á að læra hvernig rækta á matjurtir bæði í görðunum heima hjá sér, í gróðurhúsum, við sumarhús eða jafnvel á svölum fjölbýla. Endurmenntun Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri stendur fyrir námskeiðunum sem haldin verða á Reykjum í Ölfusi, Akureyri og Hvanneyri á næstu mánuðum. Einnig verður boðið upp á námskeið í því hvernig rækta eigi ber í heimagörðum. Í tilkynningu frá skólanum kemur fram að margir hafi þegar sýnt námskeiðum skólans áhuga. Námskeiðið er haldið í samstarfi við Garðyrkjufélag Íslands og Græna geirann og er einkum ætlað áhugafólki um ræktun matjurta á svölum og í litlu plássi.

(more…)

Náttura.info birti greinar Kristínar Kjartansdóttur sagnfræðings um garðamenningu sem birst hafa í Bændablaðinu og hér er ein til, sem birtist í síðasta tölublaði, um lækningarmátt Vallhumalsins sem líka má nota sem krydd á lambakjöt og fleira.

Vallhumall

Kæri lesandi.

Mörgum hverjum þykir plantan vallhumall kannski ekkert sérstaklega merkileg og jafnvel frekar lítilfjörleg þar sem hún rembist við að lífga upp á rykuga vegkanta víðast hvar um landið. En hreinan og safamikinn vallhumalinn má líka auðveldlega finna fjarri mengandi bílaumferð og nýta á ýmsa vegu okkur til ánægju og lækninga, enda ein af okkar gömlu og góðu nytjajurtum.
(more…)

Rauð radísa fyrir lifur og sál, rauð eins og trúðanef af gleði

Eins og minnst var á í síðustu færslu eru birtir í Bændablaðinu reglulegir pistlar um matjurtir og garðamenningu á Íslandi, kíkt í garða og í skruddur og allir eru pistlarnir sérlega skemmtilegir og eftir sagnfræðing AkureyrarAkademíunnar Kristínu Þóru Kjartansdóttur, og hér eru birtir með góðfúslegu leyfi nokkrir gullmolar:

14.maí 2008

Vorverkin í garðinum

Kæru lesendur.
Nú þegar vorið er loksins komið fyrir norðan og sunnan er marg-
ur garðeigandinn eflaust farinn að huga að ýmsu sem bíður í garðinum
eftir veturinn. Sumt af þessu gerum við sjálf, mörg hver sinna öllum
þessum verkum sjálf en aðrir fá aðstoð eða láta jafnvel garðyrkju-
fólk alfarið um umhirðu garðsins. En sama hver innir verkin af hendi,
þá þarf að ganga í þau og heilsa þannig vorinu um leið með klipp-
ingum, snyrtingum og snurfusan á nánasta umhverfi. (more…)