Gamlir staðlaðir stóriðjuórar og síungar og frjóar sjálfbærnihugmyndir

Kristján Friðriksson skrifaði um smáiðnað og sjálfbæra þróun fyrir þrjátíu árum. Hann stofnaði verðlaunasjóð iðnaðarins í þeirri von að geta stutt við fjölbreytileika sprotavaxtar smáiðnaðarins. Nú síðast fengu tvö íslensk sprotafyrirtæki verðlaun úr sjóðnum: Farmer's Market og Íslensk hollusta (sjá www.kf.is). Samtök iðnaðarins hýsa sjóðinn. Það er synd að framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins. Vilhjálmur Egilsson, skuli í spám sínum um hag landsins vera svona langt á eftir samtímanum, í gömlum órum um stóriðjuna og hennar reddingar sem allar eru óraunsæjar.

Hagfræðingurinn Joseph Stiglitz sagði í fyrirlestri sínum á Íslandi í september s.l. að mönnum hætti til að rugla saman annars vegar leið að markmiði og hins vegar markmiðinu sjálfu: sjá t.d. efnahaginn sem markmið í sjálfu sér en ekki leið að öðru marki sem væntanlega er hag- og farsæld. Eins lítur út fyrir að menn séu fyrir löngu síðan hættir að sjá stóriðjuna sem leið að hagsæld en sjá hana öllu heldur sem markmið í sjálfu sér. Það er sama hversu margir hagfræðingar og erlendir og innlendir sérfræðingar og ráðgjafar vara ítrekað við aukinni stóriðjuþróun á Íslandi og sýna fram á hversu óhagstæð hún er til lengdadr í öllu tilliti- en mæla öllu heldur með aukinni sjálfbærni, þá er eins og ekkert komist að en stóriðja; að stækka álverin og fjölga þeim.

Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í dag mátti heyra spádómsrödd framkvæmdastjóra Samtaka Atvinnulífsins, Vilhjálms Egilssonar sem taldi að fjárfesting Landsvirkunar í Búðarhálsvirkjun og stækkun álvers Alcan gæti markað upphafið að endalokum kreppunnar, því þá færu hjól atvinnulífsins að snúast af alvöru, sjá http://www.ruv.is/frett/miklar-fjarfestingar-i-budarhalsi . Engin fréttaskýring fylgdi, engin athugasemd. Hvað er búið að sýna oft fram á það með alls konar útreikningum og hagspám að stækkun álvera og frekari stóriðja á ekki eftir að bjarga okkur út úr kreppunni heldur grafa okkur enn dýpra ofan í leðjuna?

Í upphaf árs 1978 gaf Kristján Friðriksson út smárit með fyrirlestri sínum Hagkeðjan í hnotskurn, þar sem hann kynnir framtíðarsýn byggða á sjálfbærni og smáiðnaði. Hann notaði að vísu ekki orðið “sjálfbærni” enda varð það ekki viðtekið hugtak fyrr en árið 1987 í Brundtland-skýrslunni frægu sem skýrði út mikilvægi þess að styðja við sjálbæra þróun í heiminum. En hann ræðir um alla þá þætti sem einkenna sjálfbæra þróun: að gæta að því að fiskistofnarnir geti endurnýjað sig, að hlusta betur á líffræðinga og vistfræðinga til að vita hvenær og hvar megi veiða á hverjum tíma. Og að tengja veiði Íslendinga við aðra iðju í heildstæðri uppbyggingarstefnu; byggja upp rannsóknir í sjávarútvegi, efla þekkingu á lífkeðjunni og tengja hana við veiðiútgerðina og við þekkingu á handverki og auka jafnt og þétt við fjölbreytni í smáiðnaði á svokölluðum umbreytingarsvæðum út um land þar sem gerðar væru tilraunir með umhverfisvænan og hátæknilegan smáiðnað sem væri öllum stéttum til hagsbóta, svo sem fullvinnslu í málmvinnslu, rafmagnsbílatilraunum, vindorkuframleiðslu, textíliðnað og fleira.

»Lesa meira

Örvænting í Undralandi

Þessi grein var skrifuð um daginn þegar Magmaklúðrið var loks opinberað, í þeirri von að örvænting íslenskra stjórnvalda og sveitastjórna umbreyttist í hugrekki og auðmjúka framsýni og að kaupsamningi yrði einfaldlega rift. Í íslenskum lögum stendur að auðlindir eigi að vera í höndum íslenskra stjórnvalda. En nú beygja menn sig undir skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, gleyma grundvelli sínum og sefa þá sem í hræðslukasti vilja hjól atvinnulífsins í gang sama hvað það kostar. Og í dag er það helst að frétta að kínversk fyrirtæki og stjórnvöld eru farin að ásælast íslenskar auðlindir og landsvæði og skrifa undir hrikalegar viljayfirlýsingar um “þátttöku” í frekari stóriðjuframkvæmdum. Hjólin fara þá aldeilis að snúast. En hvert?  Þvílíkt frumhlaup í nafni skynsamlegra lausna. Við hljótum að hafa ráð á að gaumgæfa hvert við stefnum og athuga bæði lausnirnar og leiðirnar að þeim, hverju þarf að fórna… Í stað þess að ana að “endanlegum lausnum” í anda alræðisríkja í algerri örvæntingu. Þetta land okkar er algjört undraland og við berum mikla ábyrgð gagnvart heiminum.

Forstjóri og aðaleigandi erlenda orkufyrirtækisins sem var að kaupa sér einkaaðgang að íslensku auðlindinni gat vart leynt ánægju sinni yfir happafengnum í Kastljós-viðtali, en bar sig þó illa eins og sannur stórbokki og sagðist hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum því kaupin hefðu ekki gengið eins snurðulaust fyrir sig og hann hafði búist við vegna „umræðu og hugmyndafræði”. Ég varð líka fyrir miklum vonbrigðum, bæði með þessa ótímabæru sölu og þetta söluferli og vildi óska þess að fleiri snurður hefðu hlaupið á þráðinn; Meiri umræða, endurnýjaðri hugmyndafræði og að fleiri andófsraddir hefðu komið fram en hin brýna rödd Ögmundar. Þrátt fyrir kreppu má um allt land sjá sprota og vísbendingar um nýsköpun og ábyrga afstöðu til náttúru, samfélags og sögu. Það er horft til landsins í þeirri trú að hér séu ekki einungis óvenju tærar orkulindir heldur líka nógur auður í heilabúum til að hægt sé að spinna upp nýstárlega og ævintýralega ábyrga orkustefnu.

»Lesa meira

Er tími síðnýlendustefnunnar ekki liðinn?

Björk ræddi um um áskorun sína til ríkisstjórnarinnar um að rifta kaupsamningi um kaup Magma Energy á HS Orku. í Morgunblaðinu 26. maí s.l.

Mynd af bjork.com

»Mér finnst þetta sorglegt, eftir allt sem á undan er gengið með bankahrun og annað. Ég er stolt af þjóðinni að rúlla upp ermunum, henda stjórninni út, fá Evu Joly, fá betri Icesave-samninga, gera skýrsluna og svo framvegis. Svo kemur þetta, svona skottið af drekanum með lokarothögg. Ekki sanngjarnt að við fáum ekki einu sinni að halda landinu okkar? Er þetta ekki orðið bara ágætt með þessa skammsýnu gróðavon?« segir Björk Guðmundsdóttir tónlistarmaður við Morgunblaðið um söluna á HS Orku til kanadíska fyrirtækisins Magma Energy.

Hún hefur sent stjórnarþingmönnum á Alþingi tölvupóst þar sem hún stingur upp á að þeir rifti þessum samningi. Hún segist ekki hafa getað setið á sér, »bara svo ég geti lifað með sjálfri mér«.

Björk segist ekki vera á móti því að vinna með erlendum aðilum en Íslendingar hljóti að geta gert það og haldið stoltinu sínu.

»Ekki þessa síðnýlendustefnu! Við ættum að njóta góðs af okkar eigin auðlindum, við höfum nú sem betur fer tregðast við að missa veiðisvæðin okkar til nágranna og tókum þátt í þorskastríði og allt í litlum báti. Af hverju erum við þá sofandi gagnvart þessari gullnámu okkar? Það er ekki nóg að fá útlendinga hér inn bara til að skapa ný störf. Við þurfum ekki að þjóna þeim. Við getum verið í samstarfi við þá, haldið landinu og fengið störf. Svo finnst mér þetta úreltur hugsunarháttur að það þurfi að fórna náttúrunni fyrir framfarir. Núna er það einmitt öfugt. Því grænni, því framtíðarlegri!«

»Lesa meira

Áskorun !

marímó þanghnöttur sem er án kjarna en verður til úr þráðum sem greinast í sífellu og sameinast aftur við snúning kúlunnar á vatnsbotni

Eftirfarandi áskorun hefur síðustu daga verið send í pósthólf Ríkisstjórnar Íslands af ótalmörgum einstaklingum fyrir hönd Náttúrunnar og  Íslands:

Ég skora á Ríkisstjórn Íslands
að gera allt sem í hennar valdi stendur
til að rifta samningum um kaup
Magma Energy á HS orku.
Þetta eru forkastanlegir og fordæmisgefandi samningar,
sem brjóta í bága við brýna og ítrekaða viðleitni til að
skapa nýja stefnu
í orku- og auðlindamálum þjóðarinnar.

hér að neðan eru netföng stjórnarliða, fengin af vefsíðu Alþingis, en netfang Gylfa vantar. Orðið á götunni segir að nethólfin séu orðin full enda er mælirinn fullur fyrir alla þá sem bera hag lands og þjóðar og heims fyrir hjarta. svo mætti senda áskorunina á sveitastjórnarliða og alþingismenn og ýmsa þá sem kannski eru búnir að gleyma því að í lögunum stendur að auðlindir og orkunýting eigi að vera í höndum ríkisins.

»Lesa meira

E L D G O S !

Eyjafjallajökull gaus síðast árið 1823 og byrjaði rétt eftir miðnætti að gjósa á nýjan leik, vísindamennirnir eru á leiðinni að gosinu í þyrlum og björgunarsveitafólk og frétta- komið í búningana sína, íbúar á hættusvæðinu rýma húsin sín. Öskufallinu gætu fylgt eldingar og svo eru það flóðin. Gosið virðist vera rétt fyrir ofan Skóga og vonandi að Byggðasafnið sé ekki í neinni hættu!

Vefmyndir af bjarmanum eru sannkallaðar ljósmyndir:

http://www.ruv.is/hekla

Græðum sár líðandi stundar, græðum framtíðina! Paul Hawken á Íslandi

Hinn heimskunni umhverfisverndarsinni og hugmyndafræðingur um grasrót og sjálfbærni, Paul Hawken, kom til landsins í fyrra í boði Bjarkar Guðmundsdóttur og hélt opinn fyrirlestur í bókasal Þjóðmenningarhússins og talaði til Íslendinga á erfiðum tímum. Hann hafði þá sett sig inn í stöðu okkar og miðlaði af reynslu sinni og gaf góð ráð. Ég fékk leyfi til að afskrá upptöku af fyrirlestrinum og endursegja aðalatriðin og undirstrika. Paul Hawken hefur tekið virkan þátt í að undirbúa þjóðfund Íslendinga sem verður haldinn 14. nóvember 2009 en hann  talaði einmitt fyrir slíkum fundi í þessum fyrirlestri. Oddný Eir.

Fyrirlestur Paul Hawken í bókasal Þjóðmenningahússins 13. desember, 2008.

Þið virðist vera sú þjóð í heiminum einmitt núna í miðri kreppunni sem hefur mesta möguleikana, sagði Hawken og bætti við að það væri að stórum hluta vegna orkunnar okkar. Og sagðist ekki segja þetta ekki af því hann væri hérna í góðu skapi í fallegu veðri, heldur vegna þess að hann hafi verið að skoða skýrslur og bera saman möguleika þjóðanna í þessum örlagatímum…

Í hvaða formi ætlið þið að flytja út orkuna? Áli, bjórdósum? Er það framtíðarsýn ykkar? Er það arfleifð ykkar spurði Hawken, og hvort við vildum á þann veg sýna komandi kynslóðum fordæmi og virðingu. Hann vildi gefa okkur þau ráð að rannsaka alla möguleikana, á alla vegu, í litlum hópum, í virku borgarasamfélagslegu skipulagi, í háskólum, í vísindastofnunum, í stjórnmálum í viðskiptum. Rannsaka alla aðra möguleika sem við höfum.

Hvað vantar hérna á Íslandi? Þið hafið allt, sagði Hawken. En hvað gæti manni sýnst vanta hér komandi að utan, spurði hann og svaraði því til að sér virtist sem ábótavant væri skilningi á mikilvægi ferlisins: Að gefa sér tíma til að safna saman reynslusögum og upplýsingum, staðreyndum og niðurstöðum rannsókna, skoðunum og hugmyndum;  að sjá ákvarðanatöku sem frjósamt ferli í átt að landinu sem við viljum búa í, heiminum sem við viljið búa í.

Við verðum að horfa til ferla sem framleiða ekki fátækt, heldur farsæld, og sem eru raunveruleg nýsköpun í sjálfu sér. Farvegur sköpunarkrafts, frumherjahugsunar, nýrra viðskiptaleiða… Að það grói! Ekki í skilningnum gamla að græða, græða, græða, heldur að viðhalda ferlum sem viðhalda lífinu, græða lífið, græða sárin sem eru núna opin, og reyna að verðja réttlát og sjálfbær, vinsamleg, örlát, hlý og þess verð að börn okkar séu stolt af okkur!

-
Björk Guðmundsdóttir bauð hann velkominn og þá kumpána báða, John Picard og Paul Hawken, og sagði að þeir væru heimsmeistarar í “grænku”.  Salurinn var þéttsetinn af fólki og í lok fyrirlesturs voru miklar og áhugaverðar samræður.

Hawken sagðist ekki ætla að stinga upp á neinum tilbúnum skyndilausnum fyrir Ísland, þótt það væri vissulega aðkallandi. Hann vildi hins vegar deila með okkur nokkrum hugmyndum varðandi erfiða stöðu Íslands og mögulegar lausnir á vandanum.

Eftir því sem hann kannaði málið betur, með lestri á ýmiskonar fróðleik um land og þjóð og stöðu mála, þá sæi hann að allt sem þjóðin þarfnast sé til staðar í landinu og að við þörfnumst einskis að utan; Að við höfum auðlindirnar, svörin, mannauðinn og tækniþekkinguna, allt sem við þörfnumst til að umbylta íslensku efnahagslífi. Kannski er vandinn sá að stjórnendur nýta sér ekki þessa þekkingu sem býr með þjóðinni, allavega sé einhversstaðar vöntun á upplýsingaflæði, því það sé auðséð að hvergi í heiminum séu jafn útúr flæðandi uppsprettur orku og þekkingar. Og hvergi á sínum ferðum um heiminn hefur hann séð þjóð jafn tilbúna til að takast á við 21. öldina. Svo miklu færari séum við um það heldur en til dæmis hans landar, Bandaríkjamenn, þótt þeir verði mjög framarlega núna með nýjum leiðtoga.

Vandinn er hins vegar sá, sagði Hawken, að þegar eitthvað svona hrikalegt gerist eins og kreppan okkar, þá höfum við tilhneigingu til að einblína á vandann og horfa í gegnum hann til framtíðarinnar; varpa upp mynd af framtíðinni út frá forsendum vandans. En hann sagðist einmitt vilja vara við því að slíkt sé gert. Vegna þess að efnahagsvandinn er bundinn hringrás og að það sé dauðadæmt að áætla um framtíðina út frá lögmálum slíkrar hringrásar, það sé sjálfhelda, vítahringur. Öllu heldur verði að huga að lengri tíma ferlum sem hafi virk áhrif á þetta hér land og jafnframt öll önnur lönd í heiminum. Og þau ferli, sú virkni gerði Hawken að aðalefni fyrirlesturs síns, nefnilega orkan. Orkumálin yrðu lykilmál þessarar aldar og án þess að skilja lögmál orkunnar kæmumst við fljótt í þrot. Og til skýringar á orkumálum vildi hann gera greinarmun á þremur tegundum orkunýtingar; Langvinnri, hægri og hraðri orkunýtingu (long, slow and fast). Hann taldi að sú skipting væri frekar til skýringar en hefðbundinn greinarmunur á endurnýjanlegri og óendunlýjanlegri orku.

»Lesa meira

Falleg mynd af framtíðinni?

Flott hvatningarmynd í tilefni af Kaupmannahafnarfundinum um loftslagsmál. Sjá myndband neðst á þessari síðu:

http://www.dvoted.net/index.php?option=com_content&task=view&id=4879&Itemid=5001

Daginn sem allt breytist

A day called zero

Virkur nýr vefur Náttúra.info opnar innan skamms !

Kort af útbreiðslu Lambagrass

Endurnýjun vefs á sér stað

Nýr vefur Náttúra.info opnar innan skamms